Πλάτων, εξουσία και κοινωνία

 

 

Κώστας Λάμπος:

Πλάτων, εξουσία και κοινωνία

 

 

 

www.mousapolytropos.gr,

14 Οκτωβρίου, 2025

https://m ousapolytropos.gr/%ce%ba%cf%8e%cf%83%cf%84%ce%b1%cf%82-%ce%bb%ce%ac%ce%bc%cf%80%ce%bf%cf%82-%cf%80%ce%bb%ce%ac%cf%84%cf%89%ce%bd-%ce%b5%ce%be%ce%bf%cf%85%cf%83%ce%af%ce%b1-%ce%ba%ce%bf%ce%b9%ce%bd%cf%89%ce%bd%ce%af/,

 

Εν αρχή ην ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον βιβλίο και η πολύ αργοπορημένη γνωριμία με το έργο μιας σημαντικής πνευματικής και συνάμα αιρετικής προσωπικότητας:

Κώστας Λάμπος «Ο Πλατωνισμός ως διαχρονική εξουσιαστική ιδεολογία. Η άλλη ανάγνωση της ιστορίας» (από τις εκδόσεις Κουκκίδα). Θέλαμε αρχικά να κάνουμε την αναλυτική παρουσίαση αλλά στην πορεία προέκυψε μια άκρως ενδιαφέρουσα συνέντευξη-συνομιλία με τον συγγραφέα για τον Πλάτωνα και τις θεωρίες του, εν γένει την φιλοσοφία, την Αθηναϊκή Δημοκρατία, την κοινωνική διαχείριση και άλλα εν πολλοίς ακανθώδη θέματα. Έτσι αποφασίσαμε να δώσουμε ζωτικό χώρο και αναγνωστικό χρόνο στα όσα είπαμε με τον Κώστα Λάμπο. Φυσικά και δεν θα αποφύγουμε να πούμε για την αιρετική και ριζοσπαστική του προσέγγιση για τον Πλατωνισμό. Θέλαμε, όμως, πάντα ν’ αποφύγουμε τις επαναλήψεις και να δώσουμε προτεραιότητα στον ζωντανό (γραπτό) λόγο.

Ξεχάστε ό,τι ξέρατε ή μάλλον όσα εν πολλοίς ψευδή σας βομβάρδισαν στο σχολείο όχι μόνο για τον Πλάτωνα αλλά και για τον πυρήνα της αρχαίας φιλοσοφίας και κοινωνίας. Δεν το λέμε για εντυπωσιασμό αλλά πρόκειται για ένα βιβλίο «βόμβα» στα όσα αντιδραστικά ή ημιφωτισμένα με προοδευτικό φερετζέ σερβίρει όλα αυτά τα χρόνια στον τομέα της σκέψης και συνακόλουθα της δράσης η ξενόδουλη εξουσία της αποικίας Γκραικυλίας. Οι παλιότεροι αναγνώστες γνωρίζουν, έχουν διαβάσει άρθρα, κριτικές παρεμβάσεις συνεργατών μας για την αξία (πρωτίστως την απαξία) της πλατωνικής φιλοσοφίας. Όλα αυτά, τα κατά καιρούς ειπωμένα αποσπασματικά, ευκαιριακά, ερανιστικά και πολλά άλλα πιο σημαντικά θα τα βρείτε στο εν λόγω βιβλίο. Με εμπεριστατωμένες αναλύσεις, ξεχωριστά στοιχεία και ντοκουμέντα, με βάθος στο πνεύμα και κυρίως στην σημασία τους στην καθημερινή δράση τότε και τώρα. Δυνατό φιλοσοφικά συνάμα και κοινωνικό αφήγημα. Με γλαφυρότητα αλλά και οξύτατη φραστική πολεμική για τις πλατωνικές θεωρίες σε σχέση και σύγκριση με τις κοινωνικές τους χρήσεις από τις εξουσίες. Όνομα και πράγμα! Άλλη ανάγνωση της Ιστορίας.

Ένας Πλάτων, που δεν τον έχετε ξαναδεί ή γνωρίσει, ιδεολογικά, φιλοσοφικά και πολιτικά ολόγυμνος, χωρίς περιστροφές και αρχαιολογικές, προγονοπληκτικές ζητωκραυγές, συγκαταβάσεις,, αποθεώσεις, αναμασήματα του «μέσου όρου» και της κοινά αποδεκτής «ψευδέστατης αλήθειας». Αρχαιόθεν φυσικά όλες αυτές οι ενστάσεις έχουν πολλαπλώς ειπωθεί είτε ως νύξεις είτε ως συγκροτημένες κριτικές στην πλατωνική φιλοσοφία. Άλλο πράγμα όμως να τις διαβάσεις όχι θεαματικά μόνο εμπλουτισμένες και μοναδικά συγκεντρωμένες αλλά κυρίως συγκερασμένες με την πράξη, την δράση, την υλική ζωή τότε και σήμερα. Εξαιρετική δουλειά του Κώστα Λάμπου με τα εργαλεία του Μαρξισμού και του ταξικού ορίζοντα. Ένα τόσο σημαντικό σε βάθος και σε περιεχόμενο έργο είναι κρίμα να το επιδαψιλεύουμε με αχρείαστες αλλά και περιττές φιοριτούρες αφαιρώντας από τον αναγνώστη του την απόλαυση αλλά και τον αιφνιδιασμό, την έκπληξη και-γιατί όχι;- την έντονη διαφωνία. Ως γνωστόν κάνεις εκπτώσεις από την ουσία του, όταν προσπαθείς να περιγράψεις με ωραία λόγια κάτι μεστό και άκρως ενδιαφέρον. 

 

Η διαφωνία μας, άλλωστε, έγκειται μόνο στο πολεμικό ύφος, που διακατέχεται το όλο έργο. Σε ποιο βαθμό και πώς αποδίδονται εκ των υστέρων προθέσεις στους φιλοσόφους ή στους καλλιτέχνες; Αυτά και άλλα αιχμηρά θέσαμε υπόψη και στον συγγραφέα έτσι ώστε παρακάτω θα μάθετε τις απαντήσεις του.

Δυο γραμμές μόνο για τον Κώστα Λάμπο και το αληθινά τεράστιο έργο του. Τον γνωρίσαμε συγγραφικώς μόλις πριν από δυο χρόνια. Προφανώς μεγάλη παράλειψη, αν διαβάσει κανείς την εργογραφία του και ιδιαίτερα την θεματογραφία, πλην και δεν τα ξέρουμε όλα και ποτέ δεν είναι αργά για πνευματικές ευωχίες! Πραγματικά τεράστια η συμβολή του στον προοδευτικό πνευματικό κόσμο για επίμαχα θέματα για τα οποία δεν μασάει ποτέ τα λόγια του, δεν τα στρογγυλεύει, με ό,τι αυτό και αν συνεπάγεται! Να περάσουμε, όμως, καλύτερα στην συνομιλία-συνέντευξη και κατόπιν τον λόγο έχει αποκλειστικά ο αναγνώστης του σφόδρα ριζοσπαστικού έργου, της απομυθοποίησης του πλατωνισμού ως εξουσιαστικού εργαλείου, πλέον εξαιρετικά σκουριασμένου και αναποτελεσματικού για τους χρήστες του, για τις αστικές εξουσίες.

 

– H πρακτική αξία του Πλατωνισμού ως φιλοσοφία και ως μορφή διαχείρισης της κοινωνίας, που ραγδαία μετατρέπεται σε αγέλη λυσσασμένων λύκων;

«Ως πλατωνισμός ορίζεται η μεταφυσική αντίληψη του Πλάτωνα για τον κόσμο, την ζωή και την κοινωνία, όπως αυτή διαχρονικά διατυπώνεται κύρια ως σωκρατισμός μέσα στα έργα του. Ο πλατωνισμός, από τη στιγμή, που ο Πλάτωνας επέλεξε να αρνηθεί την αρχαιοελληνική φυσική και ανθρωποκεντρική φιλοσοφική παράδοση που ξεκίνησε από τον Θαλή τον Μιλήσιο τον 7^ο προς 6^ο αιώνα, που υποστήριζε πως ο κόσμος μας είναι αυθύπαρκτος, φυσικός και υλικός και συνεπώς αισθητός, που μπορούμε να τον μελετήσουμε, να τον γνωρίσουμε και να ζήσουμε αρμονικά μαζί του. Αντίθετα ο πλατωνισμός από την στιγμή, που αυθαίρετα προσπάθησε να ερμηνεύσει τον πραγματικό φυσικό και κοινωνικό κόσμο με την μεταφυσική, ως νοητό, και τις υποτίθεται αρχέτυπες ιδέες του, έπαψε να είναι φιλοσοφική ανησυχία και λειτούργησε ως εξουσιαστική θεοκεντρική ιδεολογία. Ο Πλάτωνας, ως επίλεκτο μέλος της τάξης των ολιγαρχικών και φανατικός πολέμιος της άμεσης, στο μέτρο της εποχής της, αρχαίας Αθηναϊκής Δημοκρατίας, ερμήνευσε θεοκεντρικά τον κόσμο, ανάγοντας την έννοια του, ανθρώπινου δημιουργήματος, θεού σε δημιουργό του κόσμου και της ζωής και σε φετίχ εξουσιαστή της ανθρώπινης κοινωνίας, γεγονός που αρνιόταν την ικανότητα της κοινωνίας να αυτοδιεύθυνεται και μάλιστα με βάση τον πρωταγόριο κανόνα, όπου “μέτρο όλων των πραγμάτων είναι ο άνθρωπος”. 

 

Έτσι, δια του “αγνώστου θεού” ως σύμβολο, φετίχ της ολιγαρχικής εξουσίας, η τάξη τού Πλάτωνα θα συνέχιζε να άρχει επί της κοινωνίας, με την βοήθεια της παρένθετης, μεταξύ κοινωνίας και εξουσίας, έννοιας του “θεού δημιουργού”, ώστε τα εγκλήματα τής κάθε εξουσίας να φορτώνονται στον τιμωρό “δημιουργό” ως “θεία δοκιμασία” εθελοδουλίας και υποταγής στην κοσμική εξουσία. Με αυτήν την έννοια ο πλατωνισμός έγινε η αγαπημένη “φιλοσοφία” όλων των διαχρονικών εξουσιαστών, επειδή ακριβώς έπαψε να λειτουργεί ως φιλοσοφία, αλλά ως “μαγικό σπήλαιο” και αποτελεσματική εξουσιαστική ιδεολογία, η οποία καθήλωσε πνευματικά τις κοινωνίες, κι όχι απλά για να υποφέρουν και να υπηρετούν, αλλά για να δίνουν ακόμα και την ζωή τους στους κατακτητικούς πολέμους των λυσσασμένων εξουσιών».

 

 

– Υπάρχει -ισμός, που παίζει ευεργετικό ρόλο; Δεν είναι κάθε φιλοσοφία ο φερετζές του κάθε εξουσιαστή να κοροϊδεύει τον όχλο-λαό;

«Δεν είναι η φιλοσοφία που “κοροϊδεύει τον λαό/όχλο”, αλλά ο πλατωνισμός, που ως εξουσιαστική ιδεολογία συμβάλλει στην υποβάθμιση της εργαζόμενης κοινωνίας σε “όχλο”, “πλήθη”, ή “μάζες”, έννοιες βαθύτατα προσβλητικές για ανθρώπινα όντα, που οραματίζονται και αγωνίζονται για έναν κάθε φορά καλύτερο κόσμο, τον κόσμο της κοινωνικής ισότητας. Συνεπώς δεν είναι κάθε φιλοσοφία “φερετζές της εξουσίας”, όπως ο πλατωνισμός. Το αντίθετο συμβαίνει μάλιστα, η φυσική φιλοσοφία, όπως την αντιλαμβάνονταν οι τόσο συκοφαντημένοι, από τον Πλάτωνα, φυσικοί φιλόσοφοι και συγκεκριμένα οι Σοφιστές, αλλά και ο πραγματιστής Αριστοτέλης, ο μεγαλύτερος ίσως φιλόσοφος όλων των αιώνων και θεμελιωτής σαράντα περίπου επιστημών, που είδε την φιλοσοφία ως μήτρα των επιστημών, που αποτέλεσαν την κινητήρια δύναμη της ιστορίας, σε συνέργεια με την έμπνευση και την δημιουργικότητα της εργασίας των εργαζόμενων κοινωνιών, των εκάστοτε δυνάμεων της εργασίας, της επιστήμης και του πολιτισμού».

 

– Είναι αρμοδιότητα του φιλοσόφου «ν’ αλλάξει τον κόσμο», προφανώς αφού επαρκώς τον ερμηνεύσει; Μπορεί οποιαδήποτε θεωρία να διορθώσει την κοινωνία;

«Τον κόσμο, με την έννοια της ανθρώπινης κοινωνίας, τον αλλάζουν σταδιακά και σχεδόν υποσυνείδητα οι άνθρωποι ως θεσμικά συγκροτημένες κοινωνίες μέσω της συνειδητής δράσης για την επιβίωσή τους, αλλάζοντας δημιουργικά και τον εαυτό τους, δημιουργώντας ταυτόχρονα τον πολιτισμό τους, και όχι οι φιλόσοφοι. Οι φιλόσοφοι, το πολύ, που μπορούν να κάνουν, είναι να εμπνέονται από την πραγματικότητα, τις ανάγκες και τα προβλήματα της εκάστοτε κοινωνίας και της αντίστοιχης ιστορικής εποχής και να προτείνουν λύσεις, τις οποίες, όμως, μόνο οι επιστήμες μπορούν να προτείνουν στις κοινωνίες, όπου ανάλογα με τον συσχετισμό των κοινωνικών δυνάμεων πραγματοποιούνται συνολικά, μερικά ή και καθόλου, αφού οι εξουσιαστές κρίνουν ανάλογα με το τί τους συμφέρει. Ωστόσο ο Πλάτωνας ισχυρίστηκε, κρυπτόμενος πίσω από την μάσκα του Πλατωνικού Σωκράτη, πως “θεία αποστολή του ήταν να σώσει τον κόσμο από την Δημοκρατία και την δημαγωγία των σοφιστών”, προτείνοντας στις κοινωνίες να αναθέσουν την διακυβέρνησή τους στους φιλόσοφους, προσδοκώντας να κάνουν το ίδιο και οι Αθηναίοι, αναθέτοντας στον ίδιον την εξουσία. Επειδή, όμως, οι Αθηναίοι προτίμησαν την Δημοκρατία τους, με τις όποιες αδυναμίες της, ο Πλάτωνας έζησε και ξανάζησε την περιπέτεια των Συρακουσών, όπου κατάφερε, κατηγορούμενος ως συνωμότης, να θητεύσει στην φυλακή και να πουληθεί ως σκλάβος, αξίας 20 μνων.

 

 

– Όχι μόνο απέτυχε οικτρά ο Πλάτων αλλά και όλοι οι άλλοι φιλόσοφοι δεν μπόρεσαν…

«Το λάθος του πλατωνισμού βρίσκεται στο γεγονός πως όλα αυτά τα ανάθεσε στην “θεία πρόνοια”, δηλαδή στην αφηρημένη κοσμική εξουσία, αλλά αυτό δεν έβλαψε την εκάστοτε εξουσία. Έβλαψε όμως τον ανθρώπινο πολιτισμό, που με την βία, τους άδικους και αντικοινωνικούς ταξικούς νόμους και όλα αυτά τα παραμύθια, ξεστράτισε για να καταλήξει, περνώντας μέσα από βάρβαρες αυτοκρατορίες, σκοτεινούς Μεσαίωνες, θρησκείες και εξουσίες του μίσους με οροσειρές ανθρώπινων πτωμάτων και ωκεανούς αίματος, στην σημερινή καπιταλιστική βαρβαρότητα».

 

– Δεν μπόρεσαν τόσοι χαρισματικοί ηγέτες να φτιάξουν τον κόσμο και θα το κάνει ένας γραφιάς, ο φιλόσοφος;

«Τελικά, βρισκόμαστε μπροστά στην μοναδική ιστορική εμπειρία όπου η πηγή της ανθρώπινης τραγωδίας δεν είναι “το κακό το ριζικό μας, ούτε ο θεός, που μας μισεί”, αλλά η κοινωνική ανισότητα, που επέβαλλαν οι ταξικές εξουσιαστικές συμμορίες. Εμπειρία, που σταδιακά έγινε βεβαιότητα πως στο διαχρονικό καθεστώς της απάνθρωπης και καταστροφικής κοινωνικής ανισότητας μας βάζουν “εμπνευσμένοι ηγέτες” και καλαμαράδες “φιλόσοφοι” ιδεολόγοι της εξουσίας. Βεβαιότητα γίνεται σταδιακά, ωστόσο, και από εμάς τους ανθρώπους και από τις επιμέρους κοινωνίες και συνολικά η ανθρωπότητα πως δεν είναι κάποιοι “εμπνευσμένοι ηγέτες” ούτε και κάποιοι “θεοί”, που θα μας βγάλουν από αυτήν την βαρβαρότητα, που στις μέρες μας, στον 21^ο αιώνα, απειλεί με εξαφάνιση το ανθρώπινο είδος και τον όποιο πολιτισμό του, αλλά εμείς οι ίδιοι ως άτομα συνειδητοποιημένα και ως κοινωνίες συνειδητοποιημένες».

 

– Πόσο επηρέασε στην ροή αιώνων τον κόσμο και την Ιστορία ο πλατωνισμός, η πολιτεία του σε επίπεδο σκέψης και κοινωνικής διαχείρισης;

«Ο πλατωνισμός επηρέασε καταλυτικά την ροή της ανθρώπινης ιστορίας, κύρια στο Δυτικό ημισφαίριο, γιατί λειτούργησε ως αποκλειστική συνταγή ολιγαρχικής, απολυταρχικής διακυβέρνησης, στοιχεία, που τα έφερε από την δεσποτική Ανατολή ο Πυθαγόρας και τα ενσωμάτωσε στην ιδεολογία του ο Πλάτωνας, μετά και από ένα μεγάλο ταξίδι του στην Αίγυπτο. Φέρεται να έγραψε τριάντα έξι έργα στην μορφή των διαλόγων. Στην ουσία πρόκειται για ένα είδος θεατρικών έργων, όπου ο Πλάτων ως συγγραφέας δημιουργεί με συγκεκριμένη σκοπιμότητα όλους τους χαρακτήρες, για να καταλήξει στα συμπεράσματα που αυτός ήθελε. Ο Διογένης ο Λαέρτιος, ο ιστορικός όλων των αρχαίων Ελλήνων φιλοσόφων, επικαλούμενος πηγές σύγχρονων του Πλάτωνα, υποστηρίζει πως το κορυφαίο έργο του Πλάτωνα, η “Πολιτεία”, που μόλις υπαινιχθήκατε, δεν το έγραψε ο ίδιος, αλλά αποτελεί ανάλογα διασκευασμένη αντιγραφή παλιότερου έργου του Πρωταγόρα. Πράγμα που εξηγεί και το μίσος του Πλάτωνα κατά του Πρωταγόρα, που τον οδήγησε στο σημείο, όπως και πάλι μας πληροφορεί ο Διογένης Λαέρτιος, να συγκεντρώσει και να κάψει όλα τα βιβλία του Πρωταγόρα. Όπως έκανε, άλλωστε και με τα βιβλία του Δημόκριτου, προφανώς και όσων άλλων υποστήριζαν διαφορετικά από αυτόν πράγματα. Δεν είναι λίγοι οι παλιοί και οι σύγχρονοι φιλόσοφοι που χαρακτηρίζουν την “Ιδανική Πολιτεία” του Πλάτωνα , ως επιτομή ολιγαρχικής κοινωνίας και δεν είναι τυχαίο πως γι’ αυτό τον λάτρεψαν όλοι, μηδέ του Χίτλερ εξαιρουμένου, οι τύραννοι και φασίστες όλων των εποχών».

 

 

– Ο Μέγας Κωνσταντίνος έστησε, όμως, «θεό» τον Εβραίο Χρηστό και όχι τον Έλληνα Σωκράτη.

«Όσον αφορά στον Ρωμαίο αυτοκράτορα, τον γεννημένο στην Βρετανία και λεγόμενο Μεγάλο Κωνσταντίνο, το πραγματικό όνομα του οποίου ήταν Imperator, Cesar Flavius Valerius Clavdius Aurelius Augustus Constantinus, (αρχικά Gustenyn, ή Custenin), η ιστορία αναφέρει πως για να μπορέσει να διοικήσει την αχανή, πολυφυλετική, πολυθρησκευτική, πολυθεϊκή και των πολλαπλών συγκρουόμενων αντιλήψεων και ταχυτήτων ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, που εκτείνονταν από την Δύση μέχρι την Ανατολή και σπαράσσονταν από τοπικές εξεγέρσεις και από αυλικές ανταρσίες διεκδικητών του θρόνου του, κατανόησε, υποτίθεται, το 312, διά του μύθου του “εν τούτω νίκα”, την ανάγκη να δημιουργήσει μια νέα και ενιαία αυτοκρατορική ιδεολογία με την μορφή της λαϊκής θρησκείας, όπου όλοι οι υπήκοοί του θα είχαν “κοινό πατέρα τους τον υποτιθέμενο ‘θεό’’ και προστάτη τους τον ίδιον ως αυτοκράτορα και εκπρόσωπο του ανύπαρκτου “θεού”.

»Για το έργο αυτό επιστράτευσε τον πανούργο επίσκοπο Καισαρείας, τον Ευσέβιο και του ανάθεσε την κατασκευή της νέας αυτοκρατορικής ιδεολογίας, η οποία ολοκληρώθηκε με την λεγόμενη Πρώτη Σύνοδο που έγινε το 325 στην πόλη Νίκαια. Εντολή του “αυτοκράτορα” ήταν αυτή η ιδεολογία να αντιπροσωπεύει τόσο την ανατολική, όσο και την δυτική Ρωμαϊκή αυτοκρατορία. Ο Ευσέβιος συγκέντρωσε, σύμφωνα με επίσημες πηγές 2.231 κείμενα φιλοσοφικών, θρησκευτικών και ιδεολογικών δοξασιών από όλα τα μέρη της αυτοκρατορίας, τα μελέτησε και κατάληξε σε μια σύνθεση, που υποτίθεται πως εξέφραζε ιδεολογικά ολόκληρη την αυτοκρατορία και την ονόμασε “Καινή Διαθήκη”, η οποία κυκλοφόρησε μέσω της οργανωμένης πια εκκλησίας σε όλη την αυτοκρατορία. Κάποια δυστοκία, που παρουσιάστηκε, κατά την διάρκεια της Συνόδου, αναφορικά με το όνομα του “θεού ιδρυτή” αυτής της θρησκείας, λύθηκε με παρέμβαση του ίδιου του αυτοκράτορα, με την επιλογή, μεταξύ των επικρατέστερων 5 από τα 15 ονόματα που είχαν μπει σε ψηφοφορία, του ονόματος Hesus Krisna, που σταδιακά εξελίχθηκε σε Jesus Christi. Σε τέτοιες συνθήκες γεννήθηκε ο Iουδαιοχριστιανισμός πλατωνικής και νεοπλατωνικής έμπνευσης και εξουσιαστικής, πυραμιδικής ρωμαιοαυτοκρατορικής λογικής και κοπής.

 

»Να μην ξεχνάμε πως πηγή όλων των αβρααμικών μονοθεϊστικών θρησκειών υπήρξε ο πλατωνισμός με το “μεγάλο ψέμα” και την θεωρία του περί “των ιδεών”, “της ιερής και αθάνατης ψυχής” και “της μετά θάνατο ζωής”, με την οποία παγίδεψε, αποηθικοποίησε και εκτραχήλισε, κύρια δια της PAX ROMANA, του σκοτεινού Μεσαίωνα, των “θρησκευτικών πολέμων” και την αποικιοκρατία, τον “Δυτικό άνθρωπο” εισάγοντας μια ακατανόητη θεωρητική “μεταφυσική ηθική”, που επιτρέπει κάθε έγκλημα, φτάνει να μετανοήσεις, σε βάρος της κατακτημένης και ήδη εφαρμοζόμενης γήινης κοινωνικής ηθικής, “είμαστε αδέρφια, είμαστε ίσοι, συνεργαζόμαστε για να υπάρχουμε” “μην κάνεις στους άλλους αυτό που δεν θέλεις να σου κάνουν” κ.λπ., κ.λπ.».

 

– Τί άλλο είναι οι θεωρίες του Πλάτωνα, πέρα από ανάπηρη, ανόητη ουτοπία;

«Ο Πλάτωνας, πρώτος συστημικός θεολόγος, όπως ορθά αποκλήθηκε, παρουσίασε τον δικό του μυθόπλαστο πλατωνικό Σωκράτη ως θεόσταλτο, που καμιά ουσιαστική σχέση δεν είχε με τον Αθηναίο μαρμαροτεχνίτη Σωκράτη του Σωφρονίσκου, που καταδικάστηκε από την Ηλιαία για συνωμοτική πολιτική συνεργασία και ανατρεπτική δράση του με τους ολιγαρχικούς, που υπονόμευαν την Αθηναϊκή Δημοκρατία συνεργαζόμενοι με τους Σπαρτιάτες ακόμα και με τους Πέρσες. Ο Πλάτωνας, ως το “μυαλό” των ολιγαρχικών αξιοποίησε, δεκαετίες μετά τον θάνατο τού ομοϊδεάτη του Σωκράτη του Σωφρονίσκου, για ταξικούς πολιτικούς λόγους τον θάνατό του, για να κατασκευάσει τον μάρτυρα και προφήτη της θρησκείας του, για την περίπτωση που θα κατάφερνε να κυβερνήσει κάποια χώρα. Αλλά για τον Ρωμαίο αυτοκράτορα ο πλατωνικός Σωκράτης δεν σήμαινε τίποτα, σε αντίθεση με τους περισσότερους ολύμπιους “θεούς”, που ήταν στον κατάλογο των υποψήφιων “θεών”

»Τελικά ο πλατωνισμός δεν κατάφερε μόνο να γίνει απενοχοποιητική ιδεολογία όλων των εξουσιαστικών εγκλημάτων στον χώρο και στον χρόνο, αλλά ως τέτοιος εμπόδισε συστηματικά την ελεύθερη ανάπτυξη των επιστημών και της τεχνολογίας, πλην φυσικά των τομέων που ενίσχυαν την εκάστοτε εξουσία. Αυτός ήταν άλλωστε ο λόγος, που ο Αριστοτέλης, αναφώνησε το: “Φίλος μεν ο Πλάτων, φιλτάτη όμως η αλήθεια” και διαφώνησε με τον Πλάτωνα και τον πλατωνισμό και ίδρυσε δική του Σχολή, το Λύκειο. Αποτέλεσμα της θεμελιακής διαφωνίας μεταξύ Αριστοτέλη και Πλάτωνα περί κόσμου, θεού, ψυχής, κοινωνίας και μεταθανάτιας ζωής ήταν η σύγκρουσή του με τους διαδόχους του Πλάτωνα, στην Ακαδημία, να φτάσει στο σημείο να αναγκαστεί ο Αριστοτέλης να φύγει νύχτα από την Αθήνα και να καταλήξει στην Χαλκίδα, όπου και πέθανε το 322 της παλιάς χρονολόγησης».

 

 

– Είναι διέξοδος, λύση στην σκέψη και δράση, στον ολιγαρχικό, και ραδιούργο Πλάτωνα, σε κάθε ιδεαλιστή φιλόσοφο, η προβολή, αποθέωση της «Άμεσης Αθηναϊκής Δημοκρατίας», ενός από τα πιο ταξικά συστήματα, δουλοκτητικό και για τα δεδομένα της εποχής ιμπεριαλιστικό;

«Η Άμεση Αθηναϊκή Δημοκρατία ήταν μια πρώιμη αναλαμπή ενός ουμανιστικού πολιτισμού που προσπαθούσε σε ανώριμες ακόμα, και ιδιαίτερα αντίξοες, συνθήκες να γεννηθεί και δεν νομίζω πως “αποθεώθηκε” από κανέναν σοβαρό μελετητή. Όμως σε σύγκριση με όλα τα υπόλοιπα συστήματα διακυβέρνησης της εποχής της υπήρξε πράγματι κάτι ιδιαίτερα ξεχωριστό. Το γεγονός ότι, αποτέλεσε το διαχρονικό πρότυπο μελέτης και αναφοράς, σχετικά με βασικές αρχές κοινωνικής αυτοδιεύθυνσης, όπως η, δια της κλήρωσης εναλλαγή όλων των Πολιτών στα όργανα διακυβέρνησης της Αθηναϊκής Πολιτείας, που συνοδεύονταν από τα δικαιώματα της ισονομίας, της ισοπολιτείας, της ισηγορίας, του άμεσου ελέγχου, της ανάκλησης, και της λογοδοσίας, εκτιμώ πως αποκαλύπτει την αξία της ως πραγματικά δημοκρατικό σύστημα κοινωνικής αμεσοδημοκρατικής αυτοδιεύθυνσης.

Σε όλη αυτήν την προσπάθεια, που άρχισε με τις μεταρρυθμίσεις του Θησέα, το πρόσωπο που ενώνει την αρχαϊκή με την αρχαία εποχή, όπου για πρώτη φορά οργανώθηκε πολιτικά κοινωνία, και συνεχίστηκε με μια σειρά από φωτισμένους νομοθέτες και κυβερνήτες μέχρι τον “χρυσό αιώνα” και την “εποχή του Περικλή”, η Άμεση Αθηναϊκή Δημοκρατία, δέχτηκε δυο πολύ σοβαρά πλήγματα. Το πρώτο ήταν η για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας θέσπιση από τον Σόλωνα, του δικαιώματος της “δίκαιης ανισότητας”, της ατομικής ιδιοκτησίας, πάνω στην, μέχρι τότε δημοτική και εκ περιτροπής καλλιεργούμενη με την μέθοδο του αναδασμού, γη, όπως ονόμασε τις μεταρρυθμίσεις του ο ίδιος, που οδήγησε στην διάσπαση της παραγωγικής βάσης της κοινωνίας, κατά συνέπεια και της ίδιας της κοινωνίας σε καταστροφικά αντικρουόμενες τάξεις. Και το δεύτερο ήταν πως κύρια ο Πλάτωνας και για διαφορετικούς λόγους ο Αριστοτέλης, κατασυκοφάντησαν την Αθηναϊκή Δημοκρατία υπέρ της αριστοκρατικής ολιγαρχίας ό ένας και της μοναρχίας άλλος, μέχρι που τελικά κατέρρευσε και εξαιτίας των δικών της αντιθέσεων και αντιφάσεων, όπως αυτές που μόλις αναφέρατε».

 

– Δουλεύαν δεκάδες χιλιάδες δούλοι να φιλοσοφούν 20.000 αργόσχολοι! Θετικό στον Πολιτισμό αλλά αντικοινωνικό για τους ζώντες τότε, αναλόγως, βέβαια, αν ήσουν δούλος ή πολίτης…

«Όμως δεν μπορεί και δεν πρέπει κανείς να ξεχάσει πως κατά την διάρκεια αυτής της περιόδου γεννήθηκαν και αναπτύχθηκαν οι επιστήμες, ο πολιτισμός και η ιδέα της άμεσης κοινωνικής δημοκρατικής αυτοκυβέρνησης, που στις μέρες μας προβάλλει ως μόνη εναλλακτική λύση απέναντι στην καπιταλιστική βαρβαρότητα. Όπως επίσης δεν μπορούμε και δεν πρέπει να ξεχάσουμε πως ενώ οι Σοφιστές προετοίμαζαν το έδαφος για την κατάργηση της δουλείας, ο Πλάτωνας δεν μπορούσε να φανταστεί ούτε την ιδανική του Πολιτεία χωρίς δούλους. Τέλος δεν μπορούμε να ξεχάσουμε πως χάρη στους δούλους χτίστηκαν Παρθενώνες και το σπουδαιότερο χάρη στην εθελοντική τους στράτευση κατά των Περσών κρατήθηκε μακριά από την Ευρώπη ο ανατολικός δεσποτισμός και δόθηκε η ευκαιρία για την όποια διαφορετική ανάπτυξη της Δύσης. Παρ’ όλα αυτά η δουλοκτησία κράτησε μέχρι τον 17^ο και 18^ο αιώνα, η δε δουλεία με τα πολλά πρόσωπα διαρκεί ακόμα και περιμένει την κοινωνική ισότητα μεταξύ όλων των ανθρώπων για να καταργηθεί».

– Οξύτατη, ακραία πολεμική στην γλώσσα. Η αλήθεια είναι ότι παραθέτετε πολλά, σημαντικά στοιχεία, ο λόγος σας είναι ακριβής, εμπεριστατωμένος, γλαφυρός και με ξεχωριστό ενδιαφέρον, αλλά δεν μας βρίσκει σύμφωνους η πολεμική.

«Έχτε δίκιο. Η κριτική, που ασκώ, ως αμυνόμενος απέναντι στον Πλάτωνα και κύρια στο σύστημα, που θεμελιώθηκε πάνω στον πλατωνισμό είναι οξεία, όπως και η γλώσσα του βιβλίου είναι άκρως πολεμική. Αλλά θεωρώ πως, απέναντι στην βαρβαρότητα των συστημάτων της κοινωνικής ανισότητας, των ρατσισμών, του θρησκευτικού φονταμενταλισμού, της άγριας αλλοτρίωσης, των απάνθρωπων και καταστροφικών πολέμων, για να πλουτίζει προκλητικά δια της αδικίας και της ωμής βίας το 1% σε βάρος του 99% της ανθρωπότητας, δεν οφείλουμε να ”στρέψουμε και την άλλη πλευρά”. Και φυσικά δεν ταιριάζουν αβρότητες, ψεύτικες αστικές ευγένειες και παρόμοιες υποκρισίες. Άλλωστε η γλώσσα της τεκμηριωμένης αλήθειας δεν είναι ποτέ πολεμική, επειδή ακριβώς είναι η α-λήθεια που προστατεύει από την λήθη των εγκλημάτων του πλατωνισμού, ως ηθικού αυτουργού τόσων εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας. Τρανότατο παράδειγμα οι γενοκτονίες, από τις οποίες ενώ είναι γεμάτη η μέχρι τώρα ανθρώπινη ιστορία, όμως ολόκληρη ανθρωπότητα παραμένει αφιονισμένη, μουδιασμένη και αδρανής απέναντι στις γενοκτονίες, που συντελούνται σήμερα στην Παλαιστίνη, στην Ουκρανία, στο Σουδάν, αλλά και άλλες στο πεδίο της απόλυτης φτώχειας και της πείνας και γι’ αυτό “λιγότερο δημοφιλείς”, γιατί το σύστημα παραπληροφόρησής μας δεν τις παρουσιάζει ως “θέαμα”. Όλα αυτά δεν φτάνει να τα χρεώνουμε μόνο στους “κακούς ηγέτες” και στους “πιστούς οπαδούς” τους, που σκοτώνουν “απίστους” και άπιστοι είναι όλοι οι οπαδοί των άλλων δογμάτων, και να αφήνουμε στο απυρόβλητο τους ηθικούς αυτουργούς, που με τις αεροθεωρίες τους τα προκάλεσαν. Όταν, όμως, ξεχνούμε την ύπαρξη και την δράση του κακού και δεν το καταργούμε, τότε υποχρεωνόμαστε να το ξαναζήσουμε στον υπέρτατο βαθμό.

 

»Στο σημείο, που έχει φτάσει η ανθρωπότητα, οι ψεύτικες ευγένειες περιττεύουν και το ζητούμενο παραμένει ένας καλύτερος κόσμος, που για να είναι καινούργιος και ανθεκτικός, πρέπει να στηριχθεί στην επιστημονικά έγκυρη και κοινωνικά χρήσιμη γνώση, απαλλαγμένη από σκοταδιστικούς μύθους και εξουσιαστικές ιδεολογίες. Διαφορετικά η ανθρωπότητα δεν θα βγει ποτέ από το στάδιο της εξουσιαστικής προϊστορίας της για να μπει στο στάδιο της δικής της πραγματικής ιστορίας, στον πολιτισμό της κοινωνικής ισότητας και του αταξικού οικουμενικού ουμανισμού με την μορφή της αμεσοδημοκρατικής κοινωνικής αυτοδιεύθυνσης, για να εκλείψουν οι λόγοι των πολέμων, συνεπώς και της πολεμικής γλώσσας, υπέρ της γλώσσας της αλήθειας, της αναλογικής κοινωνικής ισότητας, της συνεργασίας, της αιώνιας ειρήνης και της αξιοπρέπειας».

– Διανοητές, φιλόσοφοι, καλλιτέχνες κάνουν μεταξύ τους σκληρό πόλεμο; Μπορεί να αποδίδουν εις εαυτούς και αλλήλους ύποπτες και κακές προθέσεις, ματαιοδοξία, ιδιοτέλεια και τα ρέστα;

«Όλα όσα αναφέρετε σχετικά με τους διανοητές, τους φιλόσοφους, τους καλλιτέχνες, αλλά και για τους περισσοτέρους συνανθρώπους μας, ότι βρίσκονται σε έναν ατέλειωτο μεταξύ τους σκληρό πόλεμο, με βρίσκουν απόλυτα σύμφωνο. Άλλωστε ως φιλόσοφοι παρουσιάζονται και εκείνοι που οραματίζονται υπερανθρώπους, μετανθρώπους, μεταλλαγμένους στρατηγούς και στρατιώτες και τεχνονοήμονα ανθρωπορομπότ, αλλά χωρίς ανθρωποσύνη, οπότε μιλάμε για εγκληματίες, γιατί ως τέτοιοι θα κριθούν από την ιστορία, όπως και οι προπάτορές τους. Όμως κανένας μας δεν φέρνει τίποτα από αυτά μαζί του, όταν γεννιέται, εκτός από την ευγνωμοσύνη και την αγάπη για όσους μας φρόντισαν, μας μεγάλωσαν και μας αγάπησαν. Όλα τα άλλα, όπως θρησκείες του μίσους, ιδεολογίες της καταστροφής, προλήψεις, δεισιδαιμονίες και νευρώσεις τα κληρονομήσαμε από το κοινωνικό σύστημα το οποίο, άλλοι πριν από εμάς το παραμόρφωσαν προς το δικό τους συμφέρον, που, με το που γεννιόμαστε μας θέτει σε τροχιά ενός διαρκούς “πολέμου όλων εναντίον όλων” με κορυφαία… αξία το “ο θάνατός σου η ζωή μου”.

Αλλά αυτό δεν είναι αντάξιο του Ανθρώπου, ούτε και η “μοίρα” της ανθρωπότητας και μπορούμε να το αλλάξουμε. Υπάρχουν και αξίες, όπως αυτές:

·                  Είμαστε όλοι παιδιά της ίδιας μάνας, της γήινης βιόσφαιρας, την οποία πρέπει να προστατέψουμε από την καταστροφική κερδοσκοπική λεηλασία του μανιακού κεφαλαίου.

·                  Είμαστε διαφορετικοί αλλά ίσοι, συνεργαζόμαστε αλληλέγγυοι, μοιραζόμαστε, ο “ένας για όλους και όλοι για τον έναν”

·                  “Καθένας προσφέρει ανάλογα με τις δυνατότητές του και απολαμβάνει ανάλογα με τις ανάγκες του”.

·                  Οι αξίες των κοινών αγαθών, της ειρηνικής συμβίωσης των ανθρώπων, της ειρηνικής συνύπαρξης των Λαών.

·                  Η αγάπη είναι ζήτημα αμοιβαιότητας στην πράξη και όχι αερολογιών και από άμβωνες υποκρισίες.

·                  Και οι αξίες του κοινού μετακαπιταλιστικού μέλλοντος σε συνθήκες οικουμενικού αταξικού ουμανισμού».

 

– Μια ακόμα ουτοπία θα έλεγε ο… δικηγόρος του διαβόλου!

«Όμως χάρη στις περισσότερες από αυτές τις αξίες το ανθρώπινο είδος κατάφερε να βγει από τις σπηλιές, να επιβιώσει και να εξελιχθεί. Χάρη στις παραπάνω και πολλές άλλες ακόμα, η ανθρωπότητα βρίσκεται στο πέρασμα από τον μονοδιάστατο, onedimensional homo economicus individualis στον multidimentional homo humanisticus universalis, στον ολοκληρωμένο συμπαντικό άνθρωπο, στην ολοκληρωμένη πλανητική και συμπαντική ύπαρξη και κοινωνία. Ας επιτρέψουμε σε αυτές να μπουν δημιουργικά στο προσκήνιο της Ιστορίας και με την μορφή της σύγχρονης άμεσης/αταξικής δημοκρατίας, αν θέλουμε να συνεχίσουμε να επιβιώνουμε και να ζούμε πολιτισμένα και ειρηνικά, ως νόημα, συνείδηση και στολίδι του αυθύπαρκτου, αναρχοατελεύτητου και μεγαλοπρεπούς Σύμπαντος. Οι διαχρονικές δυνάμεις της εργασίας, της επιστήμης και του πολιτισμού δημιούργησαν όλες τις αντικειμενικές και υποκειμενικές προϋποθέσεις, που καθιστούν και αυτήν την “ουτοπία” εφικτή πραγματικότητα. Ας τολμήσουμε, γκρεμίζοντας ακόμα και με πολεμική γλώσσα κάθε αυθεντία του μίσους και σύμβολο του κακού, αφού πρώτα αποπλατωνιστούμε για να μην σωκρατίζουμε και σωκρατιζόμαστε. “Θέλει αρετή και τόλμη η ελευθερία”! Όλα τα άλλα δεν είναι παρά συστημική μιζέρια, υπνωτικό για εθελόδουλους και παραιτημένους».

***

Ο Κώστας Λάμπος,

• γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Γαβαλού Αιτωλοακαρνανίας, από ακτήμονες αγρότες γονείς με καταγωγή από τη Ελατόβρυση της ορεινής Ναυπακτίας,

• σπούδασε εργαζόμενος οικονομικές επιστήμες στη Ζυρίχη, στην Αθήνα και στο Βερολίνο όπου και

• ανακηρύχθηκε Διδάκτωρ της Σχολής Οικονομικών Επιστημών του Freie Universität BERLIN.

Δίδαξε

• στην Ανωτάτη Βιομηχανική Σχολή Θεσσαλονίκης, (Πανεπιστήμιο Μακεδονίας),

• στην Εθνική Σχολή Δημόσιας Διοίκησης και

• στο ΤΕΙ Αθήνας (Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής).

Διετέλεσε:

• εκδότης και διευθυντής του Περιοδικού ΟΥΜΑΝΙΣΤΗΣ, από το 1965 μέχρι το 1967 που απαγόρευσε την κυκλοφορία του η Χούντα,

• πρόεδρος της Κεντρικής Διοίκησης του Οικονομικού Επιμελητήριου Ελλάδας (1986-1989),

• Διευθύνων Σύμβουλος στην Ανώνυμη Αγροτική Ασφαλιστική Εταιρία Ζωής και Υγείας, του Ομίλου Εταιρειών της ΑΤΕ (1993-1996)

• διευθυντικό στέλεχος της Αγροτικής Τράπεζας της Ελλάδας (1984-2004).

• Πήρε μέρος σε δεκάδες επιστημονικά συνέδρια στην Ελλάδα και στο εξωτερικό και έχει ένα πλούσιο συγγραφικό έργο.

Α. Κυριότερα έργα του είναι:

1. Unterentwicklung, Akkumulationskanäle und Kapitalbildungsmöglichkeiten in den unterentwickelten Agrarländern, F.U. Berlin, Oktober 1974.

2. Ιμπεριαλισμός και Υπανάπτυξη, Βερολίνο 1975.

3. Μετανάστευση. ‘Ευλογία’ ή Κατάρα; Βερολίνο 1978.

4. Abhängigkeit und fortgeschrittene Unterentwicklung dargestellt am Beispiel der Landwirtschaft Griechenlands R. G. Fischer Verlag, F/M 1981.

5. Εξάρτηση, προχωρημένη υπανάπτυξη και αγροτική οικονομία της Ελλάδας, ΑΙΧΜΗ, Αθήνα 1983.

6. Συνεταιρισμοί και Ανάπτυξη, ΚΟΧΛΙΑΣ, Αθήνα 1982, ΗΛΙΑΝΘΟΣ, ΑΘΗΝΑ 1989 και Εκδόσεις ΤΥΠΟΘΗΤΩ-ΔΑΡΔΑΝΟΣ, Αθήνα 1999

7. Από την κρίση στην υπέρβαση του Ελληνικού Περιφερειακού Καπιταλισμού, ΑΙΧΜΗ, Αθήνα 1988.

8. Συντεταγμένες Εθνικής Αγροτικής Ανασυγκρότησης, ΗΛΙΑΝΘΟΣ, Αθήνα 1991.

9. Η Ζεύξη Ρίου-Αντιρρίου και οι εχθροί της ανάπτυξης, Αθήνα 1992.

10. Εισαγωγή στον Οικονομικό Προγραμματισμό, ΗΛΙΑΝΘΟΣ, Αθήνα 1996.

11. Αμερικανισμός και Παγκοσμιοποίηση, Οικονομία του Φόβου και της παρακμής, ΠΑΠΑΖΗΣΗΣ, Αθήνα 2009.

12. Άμεση Δημοκρατία και Αταξική Κοινωνία. Η μεγάλη πορεία της ανθρωπότητας προς την κοινωνική ισότητα και τον Ουμανισμό, ΝΗΣΙΔΕΣ, Θεσσαλονίκη 2012.

13. Ποιος φοβάται το υδρογόνο; Η επανάσταση του υδρογόνου, η ελεύθερη ενέργεια και η απελευθέρωση της ανθρωπότητας από τα ορυκτά καύσιμα και την καπιταλιστική βαρβαρότητα, ΝΗΣΙΔΕΣ, Θεσσαλονίκη 2013.

14. Αταξική Δημοκρατία και Οικουμενικός Ουμανισμός, στο: Η Άμεση Δημοκρατία στον 21ο αιώνα. Αναζήτηση της ουσίας πέρα από μύθους και ιδεολογήματα, (Επιμέλεια, πρόλογος και συμμετοχή), ΝΗΣΙΔΕΣ, Θεσσαλονίκη 2013.

15. Θεός και Κεφάλαιο. Δοκίμιο για τη σχέση μεταξύ θρησκείας και εξουσίας, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2015 και 2η έκδοση 2016.

16. Η γέννηση και ο θάνατος της ατομικής ιδιοκτησίας. Η ατομική ιδιοκτησία ως μήτρα βίας, εξουσίας, ανισότητας, εγκληματικότητας, σκοταδισμού και ανηθικότητας, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2017.

17. Σκέψεις για μια οικονομία της κοινωνικής ισότητας και της ελευθερίας, στον: Συλλογικό τόμο: Ένας καλύτερος κόσμος είναι εφικτός. Να θεμελιώσουμε τον πολιτισμό της κοινωνικής ισότητας, (Επιμέλεια, πρόλογος και συμμετοχή), ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2020.

18. Social in-Equality and Classless Humanism. An Essay on the political Philosophy of Praxis, ON TIME BOOKS, LONDON 2020.

19. Εικόνες, σταθμοί και μνήμες (1939-2022), ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2022.

20. Διαδρομές ζωής, σελίδες ιστορίας, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2022.

21. Τοξικές Θεσμίσεις, Ταυτότητες, Κοινωνίες, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2022

22. Κοινωνική αν-Ισότητα και Αταξικός Ουμανισμός. Ένα δοκίμιο πολιτικής φιλοσοφίας της πράξης, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2023, 2η έκδοση 2025.

23. Ο Πλατωνισμός ως εξουσιαστική ιδεολογία. Η άλλη ανάγνωση της ιστορίας, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2024.

24. Επιστήμες και Εξουσία. Οι επιστήμες ως γλώσσα και ιδεολογία της εξουσίας, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2025.

Β. ΣΥΜΜΕΤΟΧΕΣ

1. Η αναβάθμιση των οικονομικών σπουδών και οι κοινωνικές εξελίξεις στην Ελλάδα, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ, Αθήνα 1984.

2. Αγροτικός τομέας: Επίκαιροι προβληματισμοί, ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ, Αθήνα 1985.

3. Προβλήματα Αγροτικής οικονομίας. Προοπτικές της Οικονομικής Σχολής Αγρινίου, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ, Αθήνα 1986.

4. Προοπτικές κι προϋποθέσεις ανάπτυξης της σύγχρονης Ελληνικής γεωργίας, Πρακτικά του Πρώτου Αναπτυξιακού Συνεδρίου Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας, Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας, Πάτρα 1989.

5. Η οικονομική θεωρία ως μεταφυσική εξουσιαστική ιδεολογία, στο: Οικονομική Θεωρία. Αναζητώντας και διαπιστώνοντας. Τιμητικός τόμος για τον ομότιμο Καθηγητή Οικονομικής Θεωρίας, Γεώργιο Χατζηκωνσταντίνου, ΤΖΙΟΛΑΣ, Θεσσαλονίκη 2021.

Γ. ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: Αλεξάντερ Σ. Νηλ, Θεωρία και Πράξη της αντιαυταρχικής Εκπαίδευσης, ΜΠΟΥΚΟΥΜΑΝΗΣ, Αθήνα 1972 και ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2020.

Δ. ΛΟΙΠΕΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ. Δεκάδες μελέτες του έχουν δημοσιευτεί σε ελληνικά και ξένα επιστημονικά περιοδικά και σε πολλές ξένες γλώσσες και εκατοντάδες άρθρα του φιλοξενούνται στον ημερήσιο και περιοδικό, έντυπο και ηλεκτρονικό Τύπο.

ΠΗΓΗ: https://biblionet.gr/k%C3%B3stas-l%C3%A1mpos-c35266,

 

 

 ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

 

 

Homo socius, Homo creator[1]

*

Παναγιώτης Τζουνάκος:

Ο Άνθρωπος. Προσδιορισμός και προορισμός

&

Ο αντί-Άνθρωπος. Πολιτικός, κοινωνικός, θρησκευτικός,

 

των εκδόσεων ΙΔΙΟΜΟΡΦή, Σπάρτη 2022 και 2025 αντίστοιχα.

*

Μια πρώτη θεώρηση της πνευματικής του δημιουργίας.

Παρουσιάζει

ο Κώστας Λάμπος

Διδάκτωρ Οικονομικών Επιστημών του Freie Universitaet Berlin, δοκιμιογράφος, claslessdemocracy@gmail.com,

 

Η τιμή, που μου έκανε ο Παναγιώτης Τζουνάκος να παρουσιάσω τα δυό βιβλία του, τον ‘Άνθρωπο (εφεξής Τζουνάκος Α) και τον αντί-Άνθρωπό του’ (εφεξής Τζουνάκος Β), γίνεται αμοιβαία, για να είναι τιμή και όχι ‘τύπος’, αλλά και χαρά διαλόγου και πνευματικής δημιουργίας. Τον ευχαριστώ επίσης γιατί μου έδωσε την ευκαιρία σε αυτόν τον φιλόξενο τόπο πολιτισμού, να βρεθώ από την θέση του πολλάκις κρινόμενου συγγραφέα στην θέση του κριτή συγγραφέα, εμπειρία πρωτόγνωρη και γόνιμη.

Με την πρώτη κιόλας ματιά ο αναγνώστης διερωτάται, αν αυτά βιβλία του Παναγιώτη Τζουνάκου, ανήκουν στην κατηγορία των λογοτεχνικών διηγημάτων, των μανιφέστων, ή των δοκιμίων. Με την δεύτερη ματιά καταλήγεις πως αυτά τα βιβλία ανήκουν και στις τρεις κατηγορίες γραφής, λόγω της ευρείας θεματολογίας, του καταγγελτικού ύφους του όντος που συνοδεύεται από προτάσεις περί του Δέοντος και της αναλυτικότητάς τους, πράγμα που τα καθιστά βιβλία χρήσιμα για όλες τις κατηγορίες αναγνωστών. Να σημειωθεί πως έχουν προηγηθεί και άλλα έργα του ίδιου συγγραφέα με τα οποία παρεμβαίνει στον δημόσιο διάλογο καταθέτοντας την αγωνία του για την πορεία του τόπου και του κόσμου. Έτσι η αγωνία του γίνεται αγώνας, αλλά και πρόσκληση για αγώνα, για μια καλύτερη Ελλάδα, για μια καλύτερη Ευρώπη, για έναν καλύτερο κόσμο και για έναν καλύτερο, πολυδιάστατο, δημιουργικό και ευτυχισμένο Άνθρωπο, κόσμημα και συνείδηση του αναρχοατελεύτητου και μεγαλοπρεπούς Σύμπαντος.

*

Το πρώτο από τα παρουσιαζόμενα σήμερα βιβλία του, με τίτλο ‘Ο Άνθρωπος’, ο συγγραφέας το αφιερώνει: «Σε όλες και όλους τους ανθρώπους που παραμένουν άνθρωποι». Έτσι ο συγγραφέας προκαταλαμβάνει τον αναγνώστη του πως, η σκέψη του θεμελιώνεται στο ιδανικό του Ουμανισμού, όπως επικράτησε να λέγεται παγκόσμια ο ανθρωπισμός, με πρωτοθεμελιωτή του, εδώ και δυόμισι χιλιάδες χρόνια, τον Πρωταγόρα: «Μέτρο όλων των πραγμάτων, όσων υπάρχουν και όπως υπάρχουν και όσων δεν υπάρχουν, όπως δεν υπάρχουν, είναι ο Άνθρωπος». Με αυτόν τον τρόπο δηλώνει απερίφραστα πως ανήκει στην σχολή σκέψης, σύμφωνα με την οποία: ο Άνθρωπος είναι η απάντηση, όποια και αν είναι η ερώτηση. Ναι, αλλά το ερώτημα που βάζει ο ίδιος είναι ‘ποιος άνθρωπος;’

Με το δεύτερο βιβλίο του με τον τίτλο: Ο αντί-Άνθρωπος, προσπαθεί να απαντήσει ο ίδιος σ’ αυτό το κρίσιμο ερώτημά του, αναφερόμενος στον ‘παραμορφωμένο, από το καταπιεστικό ταξικό αστικό σύστημα, άνθρωπο» (Β, σελ. 5). Αυτή η προσέγγιση, ως διαπίστωση και όχι ως αφορισμός, αποτελεί στην ουσία μια δημόσια καταγγελία όλων των συστημάτων και υποσυστημάτων, αλλά και των απάνθρωπων και καταστροφικών λειτουργιών τους, που στηρίζονται στην κοινωνική ανισότητα. Ο Παναγιώτης Τζουνάκος δεν κρύβεται και δεν σιωπά γιατί δεν φοβάται να σκέπτεται δυνατά, αλλά και υπεύθυνα γιατί γράφει και υπογράφει τις σκέψεις του, προκαλώντας τον διάλογο.

*

Η φυσική/υλιστική φιλοσοφία, που τόσο συκοφαντήθηκε από τον Πλάτωνα και συκαφαντείται ανά τους αιώνες από τους μεταφυσικούς/ιδεαλιστές στυλοβάτες της εκάστοτε εξουσίας, διδάσκει, πως οι ρίζες του ανθρώπου είναι ο ίδιος ο άνθρωπος και όχι κάποια ‘αρχέτυπη ιδέα’ και κάποιο φανταστικό μη-ον. Οι φυσικές επιστήμες και ιδιαίτερα η βιολογία διδάσκουν πως, όπως κάθε μορφή ζωής έτσι και ο άνθρωπος αποτελείται από ύλη και ενέργεια και από όλα τα στοιχεία από τα οποία αποτελείται και το αναρχοατελεύτητο και μεγαλοπρεπές Σύμπαν, διδάσκουν δηλαδή ότι είμαστε αστρόσκονη. O Αριστοτέλης, πρώτος αυτός, διαπίστωσε πως, όλες οι μορφές ζωής του πλανήτη Γη κατάγονται από, τους μονοκύτταρους οργανισμούς, γεγονός που ανέλυσε διεξοδικά, με την θεωρία της εξέλιξης των ειδών και του ανθρώπου, τον 19^ο αιώνα, ο Κάρολος Δαρβίνος και επιβεβαίωσε η σύγχρονη βιολογική επιστήμη με την ανακάλυψη του DNA, δηλαδή της ‘Διπλής Έλικας’, που αποκλήθηκε και ‘Μόνα Λίζα της σύγχρονης επιστήμης’. Μάλιστα ως ον, στην ανώτατη μορφή/βαθμίδα της εξέλιξης, ο Άνθρωπος έμαθε στην διαδρομή του χρόνου να σκέπτεται και δημιουργώντας πολιτείες, πολιτική και πολιτισμό, δημιουργεί ταυτόχρονα και τον εαυτό του. Στην πολιτική και τον πολιτισμό, τον οποίο ο συγγραφέας συνδέει άμεσα με την παιδεία, δίνει ιδιαίτερη σημασία γιατί τον θεωρεί, «μεγάλη αντεξουσιαστική δύναμη», […] «την οποία όμως το πολιτικό σύστημα και η άγρια κερδοσκοπική κεφαλαιοκρατία έχουν τιθασεύσει δια του ευτελισμού της παιδείας» (Β 117-118).

Οι κοινωνικές επιστήμες όμως και ιδιαίτερα οι επιστήμες του ανθρώπου διδάσκουν πως ο άνθρωπος ως κοινωνικό/πολιτικό όν παίρνει το σχήμα και τα χαρακτηριστικά του εκάστοτε χωροχρονικά, δηλαδή, ιστορικά προσδιοριζόμενου, κοινωνικού σχηματισμού στο εσωτερικό του οποίου ζει. Δεδομένου, όμως, πως ο άνθρωπος δεν φυτρώνει την Άνοιξη στα λιβάδια, αλλά γεννιέται, μορφώνεται, διαμορφώνεται και μορφοποιείται στα πλαίσια κάποιου μικρού ή μεγάλου κοινωνικού συνόλου, αφού Άνθρωπος εκτός κοινωνίας δεν υπήρξε και δεν μπορεί να υπάρξει, παρά τις μπούρδες των αρνητών της κοινωνίας και των υμνητών του νοσηρού εγωιστικού ατομισμού, που στηρίζουν την εξουσία τους στην τεχνητή αντίθεση μεταξύ του Εγώ και του Εμείς, υποχρεωνόμαστε να μελετάμε τον άνθρωπο δια μέσου της κοινωνίας του και όχι ως αυθύπαρκτο ον. Με αυτήν την έννοια, κάθε ενασχόληση και ιδιαίτερα κάθε μελέτη του ανθρώπου εκτός κοινωνίας και ιστορίας, δηλαδή του ανθρώπου αφ’ εαυτού, θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως απόπειρα παραπλάνησης, αν όχι ως εξουσιαστική παγίδα.

Αυτή την αντίθεση ο Παναγιώτης Τζουνάκος, την περιγράφει με τα παρακάτω λόγια: «ο νέος άνθρωπος εισέρχεται σε μια απέραντη μηχανή, τους διακόπτες της οποίας ελέγχουν οι ισχυροί της ολιγαρχίας του πλούτου. […] Οι πολιτικές και οι θρησκευτικές παρεμβάσεις, φυσικοί και μεταφυσικοί κανονισμοί ελέγχουν και προκαθορίζουν την ζωή του», (Β, 15). Λίγο παρακάτω σημειώνει: «Η κύρια διαμόρφωση της προσωπικότητας του ανθρώπου οφείλεται σε εξωτερικά ελατήρια και επιδράσεις, στην αφαίρεση του δυναμισμού και της φυσικής ορμής, στην απενεργοποίηση και εξουδετέρωση της συνείδησης με σκοπό την αλλοτρίωση», (Β, 21). Πρόκειται, δηλαδή, επισημαίνει στην συνέχεια: «για εξωτερικά εμφυτεύματα που έχουν συσσωρευτεί στον εγκέφαλό του, τα οποία πρέπει να αποβάλλει», για να μπορέσει «να βρει το νόημα και το περιεχόμενο της ύπαρξής του […] μέσα από τον μετασχηματισμό της κοινωνίας σε κοινωνία ισόρροπης κατανομής των αγαθών», (Α, 12, 13 και 20).

Προϋπόθεση, για να συμβούν αυτές οι σημαντικές για τον άνθρωπο και την κοινωνία αλλαγές, αποτελεί, κατά τον συγγραφέα, η επιστημονικά έγκυρη και κοινωνικά χρήσιμη Γνώση, δηλαδή η «γνώση εξ ανακαλύψεως και όχι η γνώση εξ αποκαλύψεως», (Α, 26) γιατί η πρώτη «οδηγεί στην επίγνωση της ύπαρξης, της θέσης και του προορισμού», (Α, 27), ενώ η δεύτερη «χωρίζει τους ανθρώπους σε εκείνους που καταπιέζουν και σκοτώνουν στο όνομα του θεού και της θρησκείας και σε εκείνους που ανεβαίνουν τα σκαλιά της εκκλησίας με τα γόνατα ή βαδίζουν χιλιόμετρα για να εκπληρώσουν κάποιο τάμα», (Α, 21), υπακούοντας, «ως κουρδισμένες μαριονέτες» (Β, 29) σε σκοταδιστικούς μύθους και εξουσιαστικές ψευδαισθήσεις. Είναι οι ίδιοι που παραμιλούν εκστασιασμένοι ως κάτοχοι της μοναδικής αλήθειας έτοιμοι να σκοτώσουν και να σκοτωθούν για μισό χαμόγελο ή και κάποιο χαρτζιλίκι του δοτού ‘μεγάλου’, ή του ψευτόμαγκα μικρού ‘αφεντικού’, και ταυτόχρονα «αυτοπροσδιορίζονται ‘δεξιοί’, ως αντί-αριστεροί, χωρίς να ξέρουν στην πραγματικότητα τι είναι, είτε ‘αριστεροί’, ως αντί-δεξιοί, που κάτι υποψιάζονται επιφανειακά και αόριστα, είτε ως ‘κεντρώοι’ με λίγο από όλα που πηγαινοέρχονται πότε από εδώ και πότε από εκεί», (Β, 45), σαν τα ‘τρελά νερά’ του Ευρίπου.

Διάχυτη, και στα δυό βιβλία, είναι η αντίληψη του συγγραφέα για τον αρνητικό ρόλο των θρησκειών, των Εκκλησιών και των θρησκευτικών ιερατείων, και ιδιαίτερα της ‘μαφίας με τα μαύρα’, στην διαμόρφωση της προσωπικότητας και της ζωής του ανθρώπου, επειδή συνειδητά και σκόπιμα «τον απομακρύνουν από την Φύση του και τον παραδίδουν έρμαιο και αδύναμο στα θηρία της ποδηγέτησης και εκμετάλλευσης» (Α, 97) και για να μην τους ξεφύγει κανείς «τους φορτώνουν όλους με το υποτιθέμενο ‘προπατορικό αμάρτημα’ που τους κρατά όλους και εσαεί γονυπετή κατασκευάσματα μπροστά στον ‘πλάστη’ και αφέντη τους», (Α, 97).

Ο συγγραφέας τεκμηριώνει τις απόψεις του με επιχειρήματα που ανατρέπουν όλους τους έωλους ισχυρισμούς των θρησκευτικών δογμάτων γύρω από την υποτιθέμενη αξία των λεγόμενων ‘ιερών μυστηρίων’ και ‘θαυμάτων’ που δεν εξηγούνται ούτε με την λογική, ούτε και με την επιστήμη. Έτσι υπογραμμίζοντας την δολιότητα του νηπιοβαπτισμού, δια του οποίου εγγράφουν, στους καταλόγους της κυρίαρχης κρατικής, ή της ‘επικρατούσας’, θρησκείας, νήπια που δεν έχουν ακόμα την ικανότητα να κρίνουν, να συγκρίνουν και να πάρουν μια τόσο σημαντική για την ζωή τους απόφαση, όπως το σε ποιο δόγμα, ή σε ποια ιδεολογία  θα ανήκουν ή δεν θα ανήκουν. Η ψυχολογία του βάθους κρίνει πως, το απρόσμενο και ακατανόητο σοκ εξαιτίας της βίαιης κατάδυσης των νηπίων στο νερό από έναν τεραστίων, για το νήπιο, διαστάσεων γενειοφόρο που μουρμουρίζει ακαταλαβίστικα λόγια, με ένα τσούρμο περίεργων και άγνωστων προσώπων γύρω του, αναπόφευκτα τους προκαλούν φόβο με αντίστοιχες αρνητικές μέχρι τραυματικές συνέπειες για όλη την μετέπειτα ζωή τους. Κατακρίνει και καταδικάζει την υποκρισία που κρύβεται πίσω από όλα αυτά τα ‘θρησκευτικά καμώματα’, όπως λ. χ. αυτό της αφής του λεγόμενου ‘Αγίου Φωτός’, το οποίο, όπως αφοπλιστικά ομολογεί ο Ισίδωρος, ο σκευοφύλακας του λεγόμενου ‘Παναγίου Τάφου’, «Εγώ το ανάβω. Με έναν αναπτήρα, τι άλλο;» (Α. 153), ενώ το ‘ποίμνιο’ πιστεύει πως το άναμμα το κάνει το ‘Άγιο Πνεύμα’, ή ότι αυτό κάποια μυστηριώδη μεταφυσική δύναμη. Η ειρωνεία του πράγματος συνίσταται στο γεγονός πως ακόμα και κάποιοι τάχα προοδευτικοί πολιτικάντηδες όταν είναι στην αντιπολίτευση ρωτούν ειρωνικά αν το λεγόμενο ‘Άγιο Φως κάνει δηλώσεις’, όταν οι αντίπαλες κυβερνήσεις το υποδέχονται στο αεροδρόμιο ‘με τιμές αρχηγού κράτους’, αλλά όταν οι ίδιοι γίνονται κυβέρνηση παίζουν ακριβώς το ίδιο θέατρο, ‘για μια χούφτα ‘κουκιά’, γιατί ως κουκιά αντιμετωπίζουν τον ‘όχλο’ οι μεν, τις ‘μάζες’ οι δε, όπως αρέσκονται να αποκαλούν την κοινωνία. Θαύματα, όμως δεν κάνουν τα θρησκευτικά και τα πολιτικά σκιάχτρα, αλλά οι επιστήμες και οι λειτουργοί τους, όταν βέβαια οι εκάστοτε εξουσίες τούς το επιτρέπουν, αφού, όπως είναι σε όλους μας γνωστό οι δεήσεις και οι προσευχές δεν θεραπεύουν, ούτε την ανοησία των αγυρτών, εκτός από το ότι παραπλανούν απαίδευτους και αφελείς, των οποίων την ζωή λεηλατούν από κοινού και σε αγαστή συνεργασία τα σκοταδιστικά και εξουσιαστικά ιερατεία.

Ο συγγραφέας καταλήγει, μετά την αναλυτική προσέγγιση όλων αυτών των σκοταδιστικών μύθων και των εξουσιαστικών ιδεολογιών στο συμπέρασμα πως «οι πηγές της θρησκείας δεν βρίσκονται στον ουρανό, αλλά εδώ στην Γη», (Α. 163) και «η ηθική δεν είναι κάτι αφηρημένο, αόριστο και γενικό που ο καθένας μπορεί να το ερμηνεύει κατά πως τον βολεύει και δεν υπάρχει επειδή αναφέρεται στα θρησκευτικά βιβλία, ή διδάσκεται από θρησκευτικές αυθεντίες, αλλά εκπορεύεται από τις ανάγκες των ίδιων των ανθρώπων που αποφασίζουν για το δίκαιο και για το άδικο με κρίση και θέση που προκύπτουν από τις πάγιες αλήθειες της κοινωνικής ισορροπίας, του ανθρωπισμού και του πολιτισμού», (Α, 223).

Ο Παναγιώτης Τζουνάκος αρνούμενος, «το παραμύθι για τους ανθρώπους που φοβούνται το σκοτάδι», (Α, 314), καθώς επίσης και «την στείρα, κενή, και παράφορη, αλλά και ψευδή και τυφλή υπερβατικότητα», (Α, 316), παίρνει θέση και στο θέμα του σκοπού της ύπαρξης και της ζωής του ανθρώπου σε συνθήκες ακραίων κοινωνικών ανισοτήτων και υψηλής αβεβαιότητας και θεωρεί πως αυτός ξεκινά από την επιβίωση, την συμβίωση, την βελτίωση των όρων ύπαρξης και ζωής, ώστε με την δημιουργική συνεργασία να καταλήξει στην κοινωνική ευτυχία, στην οποία εμπεριέχεται και η ατομική ευτυχία, (Α, 305 κ. επ.), πράγμα που δεν συμβαίνει αν ο καθένας κυνηγάει την ατομική του ευτυχία σε βάρος της ευτυχίας των άλλων, οπότε το τελικό αποτέλεσμα είναι η καθολική δυστυχία, ακόμα και των εξουσιαστών που ζουν με τον εφιάλτη της αφύπνισης των ανά τους αιώνες σκλάβων. Για την ορθότητα αυτής της προσέγγισης, σας καλώ να αναλογιστούμε αναφορικά με τον σκοπό και το νόημα της ζωής των συνανθρώπων μας που πεινάνε, που ζουν σε συνθήκες ανελέητου πολέμου, όπως οι Παλαιστίνιοι και τόσοι άλλοι, γύρω στις 50 είναι οι εμπόλεμες ζωνες, που τα κοράκια του κεφαλαίου τους βομβαρδίζουν χρόνια ολόκληρα για να τους λεηλατήσουν, αλλά και των μακρινών προγόνων μας, των τρωγλοδυτών και τροφοσυλλεκτών που πάλευαν να επιβιώσουν σε ιδιαίτερα αντίξοες συνθήκες, αν ο σκοπός τους θα μπορούσε να είναι διαφορετικός από αυτόν της επιβίωσης, που συνδέεται στενά με την συμβίωση, την συνεργασία και την ειρηνική συνύπαρξη για την βελτίωση των όρων ύπαρξης και την ευτυχία;

Με επιφυλακτικότητα αντιμετωπίζει επίσης τον πλατωνικό μύθο που έγινε και μύθος όλων των οργανωμένων εξουσιαστικών θρησκειών, περί «αθανασίας της ψυχής», (Α, 317) και αντιμετωπίζει τον θάνατο ως το φυσικό «τέλος της μίας και μοναδικής ζωής, αφού ανθρώπινη ζωή ή άλλη ζωή πέρα από τον θάνατο δεν υπάρχει» (Α, 322), προτείνοντας μάλιστα, (Α, 292 κ. επ.) την επιλογή της αποτέφρωσης των νεκρών, αντί της θρησκευτικής ταφής τους, που ταλαιπωρεί και ασεβεί πάνω στα κουφάρια των νεκρών και απομυζά οικονομικά τους ζωντανούς οικείους τους. Προς τούτο καλεί τους Δήμους και την Πολιτεία να αντισταθούν στην πίεση του ιερατείου και να δημιουργήσουν δημόσιους αποτεφρωτήρες για δωρεάν ταφή των νεκρών (Α, 300-301), προς αποφυγή της νεόπλουτης αθλιότητας των πολυτελών κηδειών και των άταφων νεκρών επειδή ήταν φτωχοί.

Διάχυτη και στα δυό βιβλία του είναι η κριτική ανάλυση του πολιτικού συστήματος της καπιταλιστικής οικονομίας, της αστικής δημοκρατίας, των θεσμών, των δομών και των λειτουργιών της, καθώς επίσης και των πολιτικών υποκειμένων, και των ανθρώπων που το υπηρετούν υποτασσόμενοι σε όλες τις βαθμίδες και σε όλα τα όργανά της, μέχρι την κατώτατη που ποδοπατείται εξευτελιστικά από όλες τις υπερκείμενες βαθμίδες πλούτου και εξουσίας.

Καταδικάζει απερίφραστα εκείνο το κοινωνικό σύστημα που:

1.             «εμφανίστηκε με την ατομική ιδιοκτησία, την εκμετάλλευση και την εξάρτηση», (Α, 120 & Β 277).

2.             «αφήνει τους λίγους να αλωνίζουν και να καρπώνονται την υπεραξία και τον πλούτο που παράγουν οι πολλοί, οι εργαζόμενοι», (Α, 315),

3.             «επιτρέπει την ακραία ανισοκατανομή των αγαθών προς όφελος των λίγων και σε βάρος των πολλών», (Α, 179),

4.             «στους εξήντα δύο (62) πλουσιότερους ανθρώπους του πλανήτη να κατέχουν συνολικά τόσον πλούτο, όσον στατιστικά αντιστοιχεί στο μισό του πληθυσμού της Γης» (Α, 212) και

5.             «στο 1% του ανθρώπινου πληθυσμού να κατέχει το 46% του παγκόσμιου πλούτου» με τον οποίο ελέγχει την παγκόσμια οικονομία και κάνει κόλαση την ζωή του υπόλοιπου 99%, (Β, 37 κ. επ.).

Τέλος ο Παναγιώτης Τζουνάκος δεν περιορίζεται μόνο στην κριτική και στην άρνηση, αλλά τολμά και αναλαμβάνει την ευθύνη της διατύπωσης πρότασης παίρνοντας θέση και προτείνει:

Την διαμόρφωση μιας «νέας οργανωμένης κοινωνίας, με μέτρο τις ανθρώπινες διαστάσεις, για μια καλύτερη, πιο ευχάριστη και δημιουργική ζωή, που θα θεμελιώνεται στην βάση της κοινωνικής ισότητας, στον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της ανεξαρτησίας και της ελευθερίας που θα σέβεται την ελευθερία των άλλων» (Α, 198 και 199).

Για την πραγμάτωση αυτής της νέας κοινωνίας, ο Παναγιώτης Τζουνάκος, προϋποθέτει:

·       «Την απελευθέρωση από τα εξουσιαστικά φετίχ, στα οποία αποδίδονται μαγικές ιδιότητες, υπεράνθρωπες και υπερφυσικές ικανότητες για τα οποία μεγάλο μέρος του κοινωνικού συνόλου δείχνει έμμονη και τυφλή πίστη, […] δια της επιτακτικής αποκαθήλωσης, του αποσχηματισμού και της εξαφάνισης των ψεύτικων και παραπλανητικών εξουσιαστικών ειδώλων», (Α, 88).

·       Τον ηθικό αφοπλισμό των εξουσιαστικών, φιλελεύθερων, νεοφιλελεύθερων, σοσιαλδημοκρατικών και λοιπών συστημικών ιδεολογιών, υποτιθέμενων ‘δημοκρατικών’ (Β, 71 κ. επ.), αλλά και πατριδοκάπηλων μη-δημοκρατικών (Β, 90 κ. επ.), που παραπλανούν το κοινωνικό σώμα με θεωρίες περί ‘ελεύθερης και αυτορρυθμιζόμενης οικονομίας’, ενώ στην πραγματικότητα υπηρετούν την ασυδοσία των ελάχιστων κατόχων ανυπολόγιστης αξίας ‘ιερής ατομικής ιδιοκτησίας’ πάνω στα μέσα παραγωγής που λεηλατούν τις ζωές των δυνάμεων της εργασίας, της επιστήμης και του πολιτισμού και σπαταλούν, για το γρήγορο και κοινωνικά ανεξέλεγκτο υπερκέρδος, τους φυσικούς πόρους που ανήκουν εξ’ αδιαιρέτου σε όλους του κατοίκους του πλανήτη και υπονομεύουν την γήινη βιόσφαιρα, την μοναδική πηγή κάθε είδους και μορφής ζωής. Το τραγικό στην περίπτωση της ουσίας της ιδιοκτησίας, είναι πως κάποιοι αμαθείς, ημιμαθείς, αργυρώνητοι και ex officio ακαδημαϊκοί κονδυλοφόροι ταυτίζουν, την μεγάλη ατομική ιδιοκτησία πάνω στα μέσα παραγωγής που αποφέρει πλούτο μέσω της εκμετάλλευσης ξένης εργασίας, με το εργαλείο του ελεύθερου μικροεπαγγελματία ή με το χωραφάκι του φτωχού αγρότη ή με το αυθαίρετο σπιτάκι του εργάτη που όχι μόνο δεν τους αποφέρουν πλούτο, αλλά αντίθετα τους κρατούν αλυσοδεμένους με την εξουσία μέσω της φορολόγησης και του τραπεζικού δανεισμού, για να τους εκμεταλλεύονται στο διηνεκές πνευματικά οικονομικά, κοινωνικά και πολιτικά, αντί η Πολιτεία να καλύπτει δωρεάν τις στεγαστικές και διατροφικές ανάγκες, όπως και τις ανάγκες της εκπαίδευσης, ασφάλειας και υγείας των πολιτών της.

·       Αλλά ταυτόχρονα, προϋποθέτει και την πλήρη αποκατάσταση της ενότητας της παραγωγικής βάσης της κοινωνίας, με την κατάργηση της μεγάλης ατομικής ιδιοκτησίας πάνω στα μέσα παραγωγής, γιατί «η ατομική ιδιοκτησία αποπροσανατολίζει τους ανθρώπους από αυτό που είναι σε αυτό που κατέχουν», (Β, 61 & 277), γεγονός που τους αποανθρωποποιεί, τους κάνει να χάνουν την ανθρωποσύνη τους και τους καταντά αντί-ανθρώπους, εχθρούς του πολιτισμού και υπέρμαχους του αντί-πολιτισμού, δηλαδή της κοινωνικής ανισότητας, της μήτρας όλων των δυστοπιών και της καπιταλιστικής βαρβαρότητας.

Για να συμβούν όλα αυτά, ο Παναγιώτης Τζουνάκος, υποστηρίζει με βεβαιότητα πως κάποια στιγμή «θα δημιουργηθεί ένα σύγχρονο Κίνημα, αντίστοιχο του Διαφωτισμού, που θα απελευθερώσει συνειδήσεις φοβικές και υποτακτικές που θα γκρεμίσουν το παλιό για να μπορέσει η κοινωνία να προχωρήσει προς την κοινωνική ισότητα, αλλά και σε αρμονική συμπόρευση με την Φύση» (Α, 220-221). Οπότε, εκτιμά πως «δεν θα αργήσει η μέρα, που ο άνθρωπος θα ξυπνήσει από τον λήθαργο, θα καταλάβει ποιος είναι, ποιοι διαχειρίζονται την ύπαρξή του και τον κρατούν σκλάβο. Τότε, θα διαγράψει τα ‘διανοητικά’ ιδεολογήματα της μαζικής κουλτούρας και θα διεκδικήσει με νύχια και με δόντια την πραγματική ελευθερία του», (Β, 301), για να καταλήξει στον επίλογο: «είμαστε έλλογα, έμβια όντα με συγκρότηση και υπόσταση που αγωνιζόμαστε ώστε η κοινωνία μας και ο κόσμος μας να γίνουν καλύτεροι», (Α, 358).

Απογοητευμένος από τις μέχρι τώρα ανολοκλήρωτες μεγάλες επαναστάσεις ‘προκαθορισμένες υποσχέσεις προόδου’ οραματίζεται μια «νέα-άλλη πραγματικότητα στους νέους χώρους και χρόνους που με σιγουριά θα μας οδηγήσει σε μια διαφορετική-νέα ύπαρξη» (Β 18-19), σε μια αυτοδιευθυνόμενη, αυτοδιαχειριζόμενη, αμεσοδημοκρατική, αταξική κοινωνία, «ικανή να δώσει απαντήσεις στα δικά της ερωτήματα», χωρίς να σέρνεται πίσω από ‘θεία σκιάχτρα’ και εξουσιομανείς αρχηγούς ψευδοσωτήρες κατασκευασμένους στα εργαστήρια των μυστικών υπηρεσιών των εκάστοτε αφανών υπερεξουσιών και δασκαλεμένους πώς, δια της εξουσιαστικής νομιμότητας και βίας, της προπαγάνδας και του λαϊκισμού, να παραπλανούν τις κοινωνίες και να τις καθιστούν συνένοχες των εγκλημάτων που οι εξουσίες διαπράττουν σε βάρος της ίδιας της κοινωνίας, της ανθρωπότητας και του πολιτισμού.

Έχουμε μπροστά μας δυό αξιόλογα βιβλία που τολμούν να βάζουν το δάκτυλο στις πληγές μας, ως σακατεμένα άτομα και αδελφοκτόνες κοινωνίες, χωρίς να μεροληπτούν, να μιζεριάζουν και να οδηγούν σε απογοήτευση. Αντίθετα αποπνέουν αισιοδοξία για το μέλλον, για το οποίο, όπως μας προειδοποιεί ο συγγραφέας τους, «ο δρόμος του αγώνα θα είναι μακρύς, δύσκολος και τραχύς, […] αλλά φαίνεται καθαρά ότι όχι μόνο δεν βρισκόμαστε στο τέλος της ιστορίας, αλλά στην αρχή μιας νέας πορείας…» (Β 247). Την μορφή και το περιεχόμενο της νέας κοινωνίας που ανατέλλει θα το διαμορφώσουν οι ίδιες οι κοινωνίες στην ώρα τους, ξεριζώνοντας το κακό από την ρίζα του, γιατί για να υπάρξει ο καλύτερος κόσμος «είναι ανάγκη να προϋπάρξει η κοινωνική ισότητα» (Β 282).

Αναπόφευκτα, ο προσεκτικός και κριτικός αναγνώστης, γνωρίζει από την εμπειρία του, πως, όπως σε κάθε βιβλίο, έτσι και στα υπό κρίση βιβλία του Παναγιώτη Τζουνάκου, θα εντοπίσει αδυναμίες, ελλείψεις, αντιφάσεις, κενά και σκόρπιες θέσεις του συγγραφέα με τις οποίες θα διαφωνήσει, αλλά αυτό δεν μειώνει καθόλου την αξία τους. Αντίθετα καταξιώνει την παρουσία τους σε κάθε βιβλιοθήκη για να διαβαστούν και να ξαναδιαβαστούν, γιατί όσο η καπιταλιστική βαρβαρότητα θα συνεχίσει να απειλεί την ζωή, τον πλανήτη και τον πολιτισμό, θα παραμένουν πάντα επίκαιρα και χρήσιμα ‘ξυπνητήρια’.

Ως εκ τούτου θεωρώ χρέος μου να συγχαρώ τον Παναγιώτη Τζουνάκο για την τολμηρή προσπάθειά του να καλύψει, στο μέτρο που του αναλογεί, τα κενά που αφήνει η, απούσα από τους αγώνες του Ελληνικού λαού και του Ελληνισμού, κρατικοδίαιτη ελληνική διανόηση ή/και η συστημική ιντελιγκέντσια και να τον παροτρύνω να συνεχίσει να στοχάζεται ελεύθερα και να καλλιεργεί την Γνώση, γιατί Γνώση σημαίνει δύναμη, σημαίνει Φως που διώχνει τα σκοτάδια και κρατάει μακριά από τις κοινωνίες τους ψεύτες, τους κλέφτες, τους πατριδοκάπηλους, τους πολεμοκάπηλους, τα αρπακτικά και σαρκοβόρα θηρία.

Καλό διάβασμα και μην ξεχνάτε πως η αυτομόρφωση και ο ουσιαστικός διάλογος ξεχωρίζουν την γνήσια και χρήσιμη από την άχρηστη και επικίνδυνη γνώση και μας κάνει ενεργούς καλλιεργητές και φύλακες γνώσης, παιδείας και πολιτισμού, από παθητικούς καταναλωτές πνευματικών σκουπιδιών που μας μεταμορφώνουν σε υποτακτικούς, όπως ακριβώς μας θέλουν τα σκοταδιστικά και τα εξουσιαστικά ιερατεία. ‘Θέλει αρετή και τόλμη η ελευθερία’ έγραφε ο Κάλβος. Θέλει διάβασμα και διάλογο, θα πρόσθετα εγώ, γιατί ο ουσιαστικός δημόσιος διάλογος δεν έβλαψε ποτέ και κανέναν εκτός από εκείνους που μας θέλουν τυφλούς, κωφούς, άλαλους και δούλους ‘θείων σκιάχτρων’, σκοταδιστικών και εξουσιαστικών ιερατείων και άπληστων αφεντικών.

Αντιστεκόμαστε, Αυτομορφωνόμαστε, Αυτοαπελευθερωνόμαστε,

ΕΔΩ ΚΑΙ ΤΩΡΑ, ΠΑΝΤΟΥ ΚΑΙ ΠΑΝΤΑ.

Γκρεμιστές, του παλιού σκοτεινού, χτίστες του νέου φωτεινού κόσμου και θεμελιωτές του πολιτισμού της κοινωνικής ισότητας, ταυτόχρονα.

Ευχαριστώ.

Έρρωσθε.

---

[1] Βιβλιοπαρουσίαση που έγινε την Τετάρτη 18 Ιουνίου 2025, στο ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ.